آفرینش در مثل همچون یخی است و تو آب روان آن هستی .و یخ به تحقیق آن چیزی جز آب آن نیست، وبنا به حکم شرایع دو تا شناخته می شود .ولی چون یخ آب شود حکم یخی بر داشته شود و حکم آبی برقرارشود ،و کار صورت می گیرد اضداد در یگانه در زیبایی جمع شد ، و در آن از میان رفت ، و او از آن می درخشد .

وحدت در معماری

ما چو ناییم ونوا در ما زتوست

يكي از خصوصيات معماري اصل جهان بيني و وحدت در معماري و تركيب آن پيرامون نور و رنگ است .

  1 – وحدت در معماري .                                            

   2 – نور ، رنگ ، آب ، ...

 موارد فوق در غالب كليتي به نام وحدت مي توانند تجلي پيدا كنند .

وحدت در معماري با طبيعت يا معماري با طبيعت ارتباط قويي دارد و كليت اينها در غالب يك جهان بيني هستند .

مهم اين است كه چگونه از كثرت به وحدت مي رسيم و در عين وحدت كثرت را در نظر بگيريم .

عرش : سطح ( Level )  خداوندي مرتبه اي كه از نظر تصور مادي جايگاه خداوند است .

 كرسي : مراتب هستي كه روي بال يا شانه فرشتگان قرار گرفته و به فرش مي رسد . ( جايگاه فرشتگان ) 

 فرش : پايين ترين سطح

كف در معماري

مي دانيم براي اينكه پيامبر به شناخت كامل برسد او را به عرش بردند و وقايع آنجا را به او نشان دادند . و پيامبر عبادتي را در عرش مطرح مي كند كه وقتي به فرش برمي گردد آن عبادت تكميل مي شود .

 نماز سه حالت را مطرح مي كند : ايستاده ، نيم خيز ، افقي . ما با كمك از حركات نماز به فضا بعد مي دهيم و فضا از حالت دو بعدي خارج مي شود و سه بعدي مي شود . وقتي انسان كامل (پيامبر ) پيشاني خود را به خاك مي گذارد ؛ خاك ( زمين ) در معماري هويدا مي شود و معني پيدا مي كند  و به كمك سمبوليزم اين حركت ما اهميت اين را درك مي كنيم و درك مي كنيم كه كف تطهير شده است . وقتي انسان با همه غرور خود به خاك مي افتد ، كف را تطهير مي كند و در واقع طهارتي كه در عرش وجود داشت به فرش مي آورد . تطهير فضا و در واقع تطهير زمين، نقش زمين را در معماري به خصوص معماري اسلامي معني مي دهد .  بنابر اين پيامبر طهارت را از عرش به زمين منتقل كرد .

 در اديان ديگر به اين مفهومي كه ما براي اين ارتباط ارزش قائليم ، ارزش قائل نيستند ؛ يعني به خاك نمي افتند ولي احساس ما يعني پابرهنه شدن ، پياده شدن و ... احساس و سمبوليزم خاصي را القا مي كند .

در روايات آمده است كه در دامن طبيعت نماز خواندن خيلي پسنديده است : بين طبيعت ، روح انسان و معماري ارتباط وجود دارد . معماري ابتدايي ترين و خالص ترين ارتباط را با روح انسان به وجود مي آورد . از طرفي عالي ترين مرتبه وجود نماز گذاشتن است چون ارتباط دو طرفه با خداست .انسان براي ارتباطات خود فضاهايي تعريف مي كند : ارتباط با مهمان ، فرزند ، مستخدم و ... هر كدام در جاي خود صورت مي گيرد . در دين و يا در روحانيت و يا در فطرت ( دين = فطرت؛ چون ديني كه فطرت نپذيرد دين نيست . ) گفته شده كه ارتباط در طبيعت ارتباطي مستقيم تر و بدون واسطه تر است .

ساخت اولين مسجد از زماني آغاز شد كه صحابه پيامبر از ايشان اجازه مي گيرند تا به دليل شرايط بد آب و هوايي سقف مكان نماز را بپوشانند . و طهارت از فضاي باز به مسجد و به خانه پيامبر منتقل شد .( چنانكه زمين مسجد وقف شده است و خريد و فروش نمي شود . )

پس ما در عالي ترين  رتبه اي  كه براي فضا قائل هستيم ؛ فضاي قدسي (Sacred Architecture )  راداريم كه از يك طرف با طبيعت ( Natural )  و از طرف ديگر با انسان ( Human ) ارتباط دارد .

دوست داشتن فرزند دنباله پرستش خداوند است يعني در همان سطح ( Levl ) است . پس طبيعت هم به عنوان يكي از جلوه هاي بروز خدا قابل پرستش و پرستيدن است .

   1 – وحدت در وحدت : رنگ سفيد : فضاي خانه كعبه ( مكعب ) ، يكي بودنش وحدت است : وجود خداوند چون يكي است وحدت و وحدانيت دارد .

2 – وحدت در كثرت : اگر همه رنگها با نسبت تعيين شده با هم تركيب شوند رنگ سفيد ديده مي شود و در اينجا از كثرت به وحدت مي رسيم . در جايي مي توان از كثرت به وحدت رسيد كه به تناسبات توجه شود .

طيف ( Expectrome ) از يك سري رنگهاي مشخصا جداي در كنار هم تشكيل شده است . رنگين كمان نيز از يك سري رنگهاي كاملا جدا تشكيل شده و يك ( Expectrome ) است .

سقف در معماري :

معماريي كه خدا گونه است از طبيعت استفاده درست مي كند و از كف ها و آجر ها كه مي توانند عامل تعيين كننده در سطح شهر باشند در جاي خود استفاده مي كند . كف مي تواند عامل متصل كننده براي اتصال ساختمان ها به هم باشد . پس كف مي تواند به عنوان عامل حركت دهنده ، وحدت دهنده ، پويايي و... مطرح شود .

معماريي كه سقف را در ارتباط با اقليم ( گرما ، سرما ، تابش خورشيد ، عوامل جوي و ... ) طراحي مي كند به نوعي در ارتباط با طبيعت است .

مثال : خانه كعبه

 لايه آشكار : ظاهر كعبه : استفاده از رنگ سياه ( رنگ سياه رنگ قدرت است و به همين دليل رنگ اسلام است . ) ؛ استفاده از مكعب با ابعاد و تناسبات .

در مقطعي از تاريخ در معماري روحاني فرم گنبد وار انتخاب شد ، براي اين كه سمبلي از جهان آفرينش را نشان دهد . در شهر اسلامي سقفي كه فضاهاي مختلف مسجد را به هم متصل كرد ، با فضاهاي مسكوني ، بازار و ... تركيب شد و در زير خود يك وحدت را به وجود آورد . پس اگر عامل اول اتحاد دهنده فرش باشد عامل دوم مي توانند سقفها باشند .

^{برگرفته از کتاب سنت عرفانی در معماری ایرانی ترجمه نادر اردلان و لاله بختیار}