سهم ناچیز ایران از توریسم ورزشی

ورزش یکی از حوزه‌های پراهمیت صنعت گردشگری در دنیاست که البته در ایران مقوله‌ ای نوپاست و هنوز بسیاری از افراد از جایگاه این حوزه در صنعت گردشگری بی ‌اطلاعند. براساس اطلاعات موجود درآمد کشورهای پیشرفته جهان از محل توریسم ورزشی سالانه چیزی بیش از 20 میلیارد دلار است اما ایران با وجود جاذبه ‌های بی ‌نظیر گردشگری تاکنون بهره ‌چندانی از این حوزه نبرده است.

براساس برنامه چهارم توسعه، کشور ایران باید تا پایان سال 1388 سالانه میزبان حداقل 5 میلیون گردشگر باشد، رقمی که باید تا پایان سال 2024 به رقمی معادل 20 میلیون نفر در سال برسد و در این میان نمی توان از سهم و جایگاه ورزش و برگزاری تورنمنت های ورزشی به سادگی گذشت.
کافی است به درآمدهای نجومی که پس از برگزاری هر تورنمنت بین المللی نصیب کشورهای میزبان می شود ، نگاه دوباره داشته باشیم تا بیشتر پی به اهمیت این موضوع ببریم. به عنوان مثال می توان به برگزاری جام جهانی 2006 در آلمان اشاره کرد.

با برپایی رقابت های جام جهانی 2006 در آلمان، میلیون ها توریست و هوادار راهی این کشور شدند که این امر سودی حدود 86/2 میلیارد یورو نصیب مردم این کشور کرد. گفته می شود تأثیرات مثبت اقتصادی این میزبانی تا سال 2008 به طور ناخالص حدود 88/3 میلیارد یورو برآورد شده است. اگر هزینه ای که دولت آلمان برای این بازی ها متقبل شده را از این مبلغ کسر کنیم باز هم به این نتیجه خواهیم رسید که میزبانی جام هجدهم برای آلمان موفقیتی اقتصادی به حساب می آید. این در شرایطی است که درآمد کشورهای پیشرفته جهان از محل توریسم ورزشی سالانه چیزی بیش از 20 میلیارد دلار است و کشور ما با وجود همه جاذبه های توریستی و اکوتوریستی و قرار گرفتن در میان 5 کشور اول جهان از نظر داشتن آثار باستانی و میراث فرهنگی چندین هزار ساله، بهره چندانی از توریسم ورزشی نبرده و نمی برد.
اهمیت توریسم ورزشی:
برای درک اهمیت توریسم ورزشی بهتر است مثالی بزنیم . فرض کنیم قرار است یک تورنمنت بین المللی ورزشی در ایران برگزار شود. اگر قرار باشد در این تورنمنت 16 تیم شرکت داشته باشند و برای هر تیم تنها 10 هزار نفر تماشاچی راهی ایران شوند بیش از 150 هزار نفر وارد ایران می شوند تا بازی های این تورنمنت فرضی را از نزدیک تماشا کنند.
آنها با ورودشان به ایران اگر روزی تنها 100 دلار هزینه کنند و مدت این تورنمنت فرضی 30 روز باشد، چیزی بیش از 450 میلیون دلار درآمد نصیب کشورمان خواهد شد و این البته تنها بخش کوچکی از درآمدهای اقتصادی ناشی از یک تورنمنت بین المللی ساده و کوچک خواهد بود و تأثیرات دیگر این ماجرا خودش هفت من مثنوی می طلبد.

توریسم ورزشی چیست و توریست ورزشی کیست؟
مشارکت در حرکت های مختلف ورزشی فعال و یا غیرفعال و طریق سازماندهی عوامل اقتصادی - تجارتی از کشور مبدأ به کشور مقصد و سفرهای پیش آمده در این میان را توریسم ورزشی می نامند. توریست ورزشی شخصی است که توسط یک تور ورزشی از رشته ورزشی مورد دلخواه به عنوان تماشاچی همانند بازی های آسیایی، جهانی، بازی های المپیک و یا بازی های ویژه بانوان بازدید نماینده و یا تمایل دارند در رویدادهای ورزشی مشارکت نمایند. توریست های ورزشی می توانند براساس اهداف ورزشی به 3 طبقه تقسیم شوند.
الف) مشارکت کنندگان در رویداها (ورزشکاران).
ب) تماشاچیان ورزشی
ج) عاشقان ورزشی
در این میان آنچه که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، جاذبه های گردشگری بی شمار کشور ایران است که به گواهی همه کارشناسان گردشگری داخلی و خارجی کشور ما را در ردیف 10 کشور پرجاذبه دنیا قرار داده است و برگزاری تورنمنت های رده بالای جهانی می تواند کارکرد بسیار مؤثری در شناخته شدن هر چه بیشتر این جاذبه ها داشته باشد.
به هر حال برگزاری تورنمنت های ورزشی آن هم در سطوح بالای بین المللی و تحولات عظیم و مثبت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ورزشی که برای کشور میزبان به ارمغان می آورد، به قدری برای کشورهای توسعه یافته و مترقی اهمیت دارد که بسیاری از دولتمردان این کشورها برای به دست آوردن میزبانی رقابت هایی همچون المپیک، جام جهانی و مسابقات منطقه ای و قاره ای به انواع راه ها و روش ها متوسل می شوند. تا جایی که حتی حاضرند از راه های غیر قانونی نیز برای رسیدن به این موفقیت استفاده نمایند.
براساس اطلاعات موجود درآمد کشورهای پیشرفته جهان از محل توریسم ورزشی سالانه چیزی بیش از 20 میلیارد دلار است اما ایران با وجود جاذبه‌های بی‌ نظیر گردشگری و طبیعی و داشتن آثار تاریخی چندین‌ هزار ساله، تاکنون بهره ‌چندانی از این حوزه نبرده است.

تلاش كشورها براي تصاحب ميزباني اين مسابقات البته بي‌اجر نمي‌ماند و منافع بي‌شماري را در حوزه هاي مختلف نصيب آنان مي كند به گونه‌اي كه پس از جام جهاني 2006 آلمان، گفته مي‌شود حدود 11 ميليارددلار، درآمد از اين ميزباني نصيب ژرمن‌ها شده و در کنار 11 شغلي که در اين بخش فعال بوده، 4 شغل جديد نيز ايجاد شده است.

اين مثال به تنهايي نشانگر اين است كه نبايد از تاثير برگزاري مسابقات اين‌چنيني در رونق و پيشرفت اين حوزه در صنعت گردشگري به راحتي گذشت.

در كنار تاثيرات گردشگري ورزشي برصنعت گردشگري نكته ديگري كه در اين ميان از اهميت ويژه‌اي برخوردار است، تاثير ورزش و گردشگري بر اقتصاد كشورهاست. برگزاري تورنمنت‌هاي ورزشي در سطح بالاي بين‌المللي آوردن تحولات عظيم اقتصادي،ورزشي ،فرهنگي و اجتماعي براي كشور ميزبان به ارمغان مي آورد و اين موضوع به حدي براي دولتمردان كشورهاي توسعه يافته و مترقي داراي اهميت است كه براي دست‌آوردن ميزباني رقابت‌هاي بين‌المللي نظير المپيك ،جام‌جهاني و.. به انواع راه‌ها و روش‌ها متوسل مي‌شوند .

با برگزاري مسابقات مختلف در دنيا علاقمنداني براي شركت در اين مسابقات به كشور ميزبان سفر مي‌كنند كه اين خود موفقيتي اقتصادي براي آن كشور شمرده مي‌شود البته مزاياي ديگري نيز وجود دارد و اينكه در اين رويداد گردشگران با فرهنگ و قابليت‌ها و جاذبه‌هاي گردشگري كشور ميزبان آشنا شده و اين موضوع باعث تبادل فرهنگي ميان كشورهاي مختلف مي‌شود .

موانع توسعه توريسم ورزشي در ايران

توسعه توريسم ورزشي علاوه برموانع موجود ديگر بخش‌هاي توسعه گردشگري موانع مخصوص به خود نيز دارد،از مهمترين مشكلات اين حوزه نداشتن برنامه استراتژيك براي توريسم ورزشي كشور با توجه به قابليت‌هاي كشور است.

يكي ديگر از مشكلات توسعه توريسم ورزشي ،عدم توانايي در برگزاري تورنمنت‌هاي بزرگ ورزشي نظير المپيك ،جام جهاني و بازي‌هاي آسيايي است .

ورزش‌هاي بومي و توريسم ورزشي

تاكيد بر ورزش‌هاي بومي مي تواند يكي از مزيت‌هاي ايران براي توسعه توريسم ورزشي خود محسوب شود چنانچه امروزه تلاش مسوولان و برنامه‌ريزان ورزشي دنيا نيز بر تخصصي تر كردن رشته‌ها و بومي‌سازي آن‌ها است . ايران نيز به دليل داشتن ورزش‌هاي مختلف بومي و سابقه متمادي در اين ورزش‌هامي‌تواند با معرفي اين ورزش‌ها براي ورود به المپیک زمینه توسعه توریسم ورزشی خود را فراهم آورد. همان‌طور كه بسیاری از مسابقاتی که در المپیک به عنوان رشته ورزشی مطرح می‌شود، بازی های بومی و محلی کشورهای مختلف است.

در اين راستا برخي از كشورها نيز با توجه به پتانسيل‌هاي ورزشي موجود در كشورشان اقدام به ايجاد مراكز ورزشي خاص براي گسترش رشته‌هاي بومي كرده‌اند و از اين طريق درآمد سرشاري را نصيب كشور خود مي‌كنند .

راهكارهايي براي جذب توريست ورزشي

ايران در كنار جاذبه‌هاي گردشگري و تاريخي ،پتانسيل‌هاي لازم براي راه‌اندازي مكان‌هاي مختلف و ايجاد سايت‌هاي مجهزورزشي رادر سطح مناسبي دارا است كه بايد با ايجاد و فراهم آوردن زيرساخت ها در نواحي مختلف کشور، مجتمع هاي گردشگري ورزشي و اردوهاي مناسب ساخته شود.

يكي ديگر از راهكارهاي پيشرفت ايران در اين حوزه تبليغات و معرفي ايران به ورزشكاران كشورهاي خارجي از طريق ورزشكاران ايراني است كه براي حضور در مسابقات بين‌المللي به كشورهاي ديگر سفرمي‌كنند .

در اين ميان از نقش آژانس‌هاي مسافرتي نيز نبايد غافل شد چرا كه آژانس‌هاي مسافرتي مي‌توانند با برگزاري تورهاي گردشگري ورزشي ،گردشگران بسياري را به كشور جذب و به رونق اين حوزه كمك كنند،در حال حاضر از دو هزار آژانس فعال در كشور تنها حدود 22 آژانس‌ مسافرتي در اين حوزه فعاليت مي‌كنند .

كشورهاي فعال در توريسم ورزشي

کشورهاي اسپانيا، استراليا، آمريکا و فرانسه، ازجمله كشورهاي موفق در حوزه گردشگري ورزشي هستند، در آسيا نيزكشورهايي مانندامارات و ترکيه حضور در اين عرصه را تجربه كرده و البته در همين زمان کوتاه، نيزدرآمدهاي خوبي هم داشته اند. چنانچه در تركيه سرمايه‌گذاري‌هاي خوبي در زمينه ايجاد اردو‌هاي ورزشي انجام شده و تركيه مقصد خوبي براي ايجاد اردوهاي تيم‌هاي ورزشي محسوب مي‌شود . در ايران نير مي‌توان با استفاده از پتانسيل‌هاي موجود شرايط و فضاي مناسب را براي اين موضوع فراهم كرد همان‌طور كه بسياري از تيم‌هاي ورزشي مانند تيم‌هاي فوتبال ،اردوهاي خودشان را در فصول مختلف در كشورهاي مختلف برگزار مي‌كنند ، ايران نيز به دليل داشتن آب و هواي متنوع مي‌تواند اين امكان را در اختيار بسياري از تيم‌هاي آسيايي و اروپايي قرار دهد تا آنها بتوانند اردوهايشان را در ايران برگزار كنند البته اين موضوع زماني در ايران تحقق مي‌يابد كه زيرساخت‌هاي لازم در اين زمينه در كشور مهيا شود .